Search This Website

Nov 29, 2022

KVS Recruitment 2022-23 [13404 Posts] Notification Released for Teaching and Non-Teaching Vacancy, Apply Online


KVS Recruitment 2022-23 [13404 Posts] Notification Released for Teaching and Non-Teaching Vacancy, Apply Online

Application Fees

  • Gen/ OBC/ EWS: ₹ 1000/-
  • SC/ST/ PwD/ ESM: ₹ 0/-
  • Payment Mode: Online

Important Dates

Apply Start5 Dec. 2022
Last Date to Apply26 Dec. 2022
Exam DateNotify Later

Post Details, Eligibility & Qualification

Age Limit:

  • For PGT: Max 40 Yrs
  • For TGT/ Librarian: Max 35 Yrs
  • For PRT: Max 30 Yrs

The age Relaxation will be given as per the Rules of the Government. The age relaxation included the 3 Years relaxation for the OBC category, and 5 Years age relaxation for the SC/ ST candidates. The other categories like EWS, ESM, and PwD may also get age relaxation as per the rules. Check the official notification PDF given below for more details.

Post NameVacancyQualification
Assistant Commissioner52PG + B.Ed + Relevant Exp.
Principal239PG + B.Ed + Relevant Exp.
Vice Principal203PG + B.Ed + Relevant Exp.
Post Graduate Teacher (PGT)1409PG in Related Subject + B.Ed
Trained Graduate Teacher (TGT)3176Graduate + B.Ed + CTET
Primary Teacher (PRT)641412th Pass + D.Ed/ JBT/ B.Ed + CTET
PRT (Music)30312th Pass + D.Ed (Music)
Librarian355Degree/ Diploma in Lib. Science
Finance Officer6B.Com/ M.Com/ CA/ MBA
Assistant Engineer (Civil)2B.Tech in Civil Engg.
Assistant Section Officer (ASO)156Graduate
Senior Secretariat Assistant (UDC)322Graduate
Junior Secretariat Assistant (LDC)70212th Pass + Typing
Hindi Translator11PG in Hindi/ English
Stenographer Grade-II5412th Pass + Steno

KVS Recruitment 2022: Apply Online

The KVS Recruitment 2022 Apply Online link will be active on 5 December 2022 on the official website. We have given the step to check Kendriya Vidyalaya teacher recruitment 2022. The steps to fill out the KVS Online Application Form will also be provided below.

  • Visit the official website of KVS.
  • Click on the link for the “Apply for KVS Online Application Link on the home page itself.
  • Register yourself first, using a valid phone number.
  • Now, log in using the registration details.
  • Fill up the application form as per the official documents.
  • Now, submit the application form.
  • Pay the application fee as per your category.
  • Don’t forget to print the application receipt for reference.
Read More »

Nov 28, 2022

Download Quantum Paper application for SSC HSC better Result

 Download Quantum Paper application for SSC HSC better Result

Welcome to the World of Quantum Paper, the world’s No. 1 & fastest question paper generating app, video creation tools, unique user interface, and much more.

Quantum Paper is not just an application, but it is a technology created by fellow Indians to uplift the methodology of the Indian Education System and infuse digitalisation practices that not only makes the teachers 'Atma-Nirbhar’, but also makes studying fun and easy for the students.

With more than 30+ Applications, each for one subject, Quantum Paper is an E-Text Book along with its plethora of unique features curated and created for the sole purpose of making teaching easier for the teachers.

Unique Features of Quantum Paper Application:

● E-book - The syllabus is divided into chapters which is further divided into type of questions as per the marks associated with it.

● Create Question Papers - World’s fastest offline question paper and video generator application which creates question paper 10 times faster than PC based software

● HD Quality PDF - The question papers created by Quantum Paper Application creates HD Quality PDF file in 1 second

● Answer key, Solution, OMR Sheet & 4 Paper Set - Along with the question paper, an Answer Key is created to point out exactly where the answers can be found. Along with it, the whole detailed solution to the question paper can also be created into a PDF which makes grading the answers easier, an option to create an OMR sheet for Multiple choice question, and an option to create 4 question papers’ set with the same questions in different order is also just a single click away.

● Design - The user interface is so easy to understand that it is easier to study from the app rather than the heavy textbooks

● Create Videos - A user can create Videos explaining a topic where they can record themselves using the Camera Features and Pen Features. Videos can be recorded with the click of a single button.

● Camera Features - The teachers can explain a topic/chapter/question using the camera and pen features. During the video, use the Front cam to interact with the students, use the rear cam to show an experiment or to show the notes or the board, use the profile picture tool to upload a picture to explain the topic more precisely, use your name, your photo or a banner to promote your school/classes. The possibilities are endless…

● Pen Features - Video creation is fun when it is interactive. Use the groundbreaking technology of the pen features which come into three categories

● Ad-free - No advertisement to distract you

● Offline Application - Quantum paper app, once installed and pro version activated, does not require an Internet connection.

● Practice - With Five Star and Scholar Paperset already available, students can practice as much as they want.

Quantum paper એપ.નો ઉપયોગ કેમ કરવો તેનો વિડીયો

Benefits of QP for Students:

● Learn any subject with more than 30+ Subjects on the application,

● Read all the questions and answers on the mobile device or tablet

● Access the entire content of several publications in your palm

● Design question paper for self-evaluation

● Chapterwise scholar papers and Five Star paper set

● Interact with teachers and ask doubts, questions or difficult topics live by sharing pdf files

Quantum Paper એપ. ડાઉનલોડ કરવા અહિં ક્લીક કરો

Benefits of QP for Teachers:

● Use Quantum Paper App to teach digitally in the classroom with the help of a projector

● Create online question papers

● Share question papers to a number of students from the mobile app or tablet

● Set customized watermark and/or paper title on your question paper

● Curate OMR sheets with solutions & 4 Paper sets

● Answer Key and Complete solution

● Live teaching with screen sharing process included via Google Meet, Jio, and Zoom Meet

● Record video lectures on several subjects and topics in this app

● Easy to revise syllabus by creating highlights within the paper

Read More »

Nov 27, 2022

How to activate Jio 5G on your smartphone

How to activate Jio 5G on your smartphone

Hi friends, convert your 4G network in 5G, Follow this step

1. Go to
2. Go to 'i m intersted
3. Type your jio number
4. Enter OTP

Than process below step in your Mobile 
  1. Open 'Settings' app on your smartphone.
  2. Next, find and select 'Mobile network' or a similar setting.
  3. Select the Jio SIM you want to enable 5G on.
  4. From here, select the 'Preferred network type' option.
  5. Now select the option that says 5G.

MyJio is your one stop destination for recharges, UPI & payments, managing Jio devices, Movies, Music, News, Games, Quizzes & a lot more.

Switch your device into 5G/4G LTE mode only. With this app you can convert your network to 5G/4G mode only for faster Internet speed. This can be done only if your phone supports 5G or 4G network.

Switch your device into 5G/4G LTE mode only. With this app you can convert your network to 5G/4G mode only for faster Internet speed. This can be done only if your phone supports 5G or 4G network.

Read More »

Download Digital Voter ID Card Download Epic card online


 Download Digital Voter ID Card Download Epic card online

Digital Voter ID Card Download online at the official website that is- login to get the EPIC Voter Card to check with photograph application check the e-epic status. A voter ID card is one of the most important documents in India. It is compulsory to have a voter card to vote in India. In addition to the vote, it also serves as proof of identity as it shows the holder’s name, residence details, signature, and photograph. Digital voter ID cards are also known as the e-Epic (voter photo ID cards).

How To Download Digital Voter ID Card Through App

The steps to apply for the digital voter ID card are as follows

  • First of all, the candidate should have to visit the National voter’s service portal (NSVP) website.
  • Then, on the home page of the website click on the register of new voter Id option.
  • Now, “form no. 6” will appear on the candidate’s screen.
  • After that, open the form and enter all the required info in it.
  • Now, click on the submit and submit the form.
  • Lastly, the candidate has to upload all required documents like photograph, signature and address proof. You will also get a reference number for tracking the application status.

1. Voter Portal
આ એક એવી વેબસાઇટ છે જે કોઈ પણ વોટરના ઇલેક્શન કાર્ડને લગતી માહિતી આપવા અને તેમાં કોઈ પણ ફેરફાર કરવા માટે બનાવવામાં આવી છે. આ વેબસાઇટ ઇલેક્શન કમિશન ઓફ ઈન્ડિયા દ્વારા બનાવવામાં આવી છે. વેબસાઇટનું નામ છે . આ વેબસાઇટ પર જઈને તમે તમારું એકાઉન્ટ બનાવીને તમારા વોટર આઈડી કાર્ડને લગતી દરેક માહિતી વિશે જાણી શકો છો અને સાથે જ એડ્રેસ, નામ, ફોટો જેવી કોઈ પણ માહિતી બદલવી હોય તો એ પણ કરી શકો છો.

2. Electoral Roll
ભારતીય નાગરિકતા ધરાવતા અને 18 વર્ષથી ઉપરના કોઈ પણ વ્યક્તિને વોટ કરવાનો અધિકાર છે એ આપણે જાણીએ છીએ. જો કે વોટ કરવા માટે એ વ્યક્તિનું નામ મતદારોની યાદીમાં હોવું પણ જરૂરી છે. મતદાર યાદીમાં નામ વીના કોઈ વ્યક્તિ વોટ કરી શકતું નથી. એટલા માટે આ વેબસાઇટ પર એ ચેક કરી શકાય છે કે તમારું નામ મતદારોની યાદીમાં છે કે નહીં. મતદારોની યાદીમાં નામ છે તો તમારે કયા વિસ્તારમાં, કઈ જગ્યાએ અને કઈ તરીકે વોટ કરવા જવાનું છે એ વિશે દરેક માહિતી તમે આ વેબસાઇટ પરથી મેળવી શકો છો. આ વેબસાઇટ છે . જણાવી દઈએ કે ઇલેક્શન કમિશન ઓફ ઈન્ડિયાની વોટર સર્ચ વેબસાઇટ છે. 

3. Candidate Affidavit ECI
વોટ કરવા માટે ચૂંટણી લડવા ઉભેલ ઉમેદવાર વિશે જાણકારી હોવી ખૂબ જ જરૂરી છે. આ માટે ઇલેક્શન કમિશન ઓફ ઈન્ડિયા એ એક એવી વેબસાઇટ બહાર પાડી છે જએની મદદથી તમે કોઈ પણ ઉમેદવાર વિશે જાણી શકો છો. આ વેબસાઇટમાં જઈને તમે જોઈ શકો છો કે ચૂંટણી લડવા ઉભેલ ઉમેદવારે તેની એફિડેવિટ જમા કર્યા છે અને એ એફિડેવિટને તમે જોઈ શકો છો. આ સાથે જ કયા કયા લોકોએ અરજી કરી હતી અને કયા ઉમેદવારની અરજી સ્વીકારવામાં આવી અને કોની નામંજૂર કરવામાં આવી એ વિશે પણ જાણી શકાય છે. આ સાથે જ જે ઉમેદવાર ચૂંટણી લડવા ઊભા છે તેની એફિડેવિટ તમે જોઈ શકો છો. એટલે કે એ ઉમેદવાર પાસે કેટલી મિલકત છે એ સહિત દરેક માહિતી તમે જોઈ શકો છો. આ વેબ સાઇટ છે . તેની મદદથી તમે તમારા વિસ્તારમાં ઉભેલા ઉમેદવારની દરેક માહિતી જાણી શકો છો. 

Eligibility Criteria

  • The applicant must be a permanent resident of India.
  • The age of the candidate must be 18 years of age or older than that.
  • All the general voters who have valid ID numbers are approved to get this voter ID card
  • New voters who registered during the 2021 Special Summary Examination for those who applied in November or December 2020 can obtain the digital voter ID card (whose mobile phone number provided during the application is unique will receive an SMS and download the digital voter ID card main)

Benefits And The Features Of Digital Voter ID Card

  • It is obligatory to have a voter ID card with a view to voting in India.
  • This voter ID card additionally serves as identification evidence of the citizen.
  • The election commission of India has these days released Digital Voter ID Card which is likewise referred to as elector image identification card or E-EPIC.
  • It may be downloaded in PDF layout from the legitimate
  • The holder also can print and laminate it.
  • This card also can be saved in the Digilocker application at the mobile phone.
  • A man or woman preserving this card could be mentioned as a registered voter in India.
  • This voter ID card is in a non-editable format.
  • A secured QR code is likewise found in this card with photographs and demographics like serial number, part number
  • This card may be downloaded from the voter portal or voter helpline mobile application on the National Voter service portal.
  • Form reference numbers also can be used with the purpose to download this card.
  • The file size of this card is 250 KB.

Process To Track The Voter ID Application

In the latest update of the online voter card, candidates can also track their candidacy. The check can be done on the website of the state election commission.

Each state has its own electoral commission. Follow the steps below to monitor the status of your request

  • First of all, you need to visit the official eb portal of CEO (chief electoral officer).
  • After that, on the home page of the website, select “know the voter ID status” option.
  • Now, you will be able to see the updated status of your application form.

You can also check the status of applications on the national voter services portal.

  • On the home page of National voters’ service portal, you have to click on the “track application status”.
  • After that you need to enter the application number or the EPIC number.
  • Now, you will be asked for the following details:
  • Candidate’s Name
  • Candidate’s Date Of Birth (Dob)
  • Candidate’s Gender
  • State Or Union Territory
  • District Constituency
  • Candidate’s Father’s Name
Read More »

Nov 1, 2022

Figs are a powerhouse of nutrients! Mix it with milk and consume it like this, you will get great benefits

Figs are rich in many beneficial minerals including magnesium, calcium, iron, phosphorus, potassium. which completes the deficiency of nutrients in the body.

  • There are many benefits of eating figs
  • Deficiency of nutrients in the body will be removed
  • Consume figs mixed with milk like this

Consuming dry fruits eliminates the deficiency of many nutrients in our body. Today we are going to tell you about one such dry fruit that will keep you healthy. Along with this it also reduces the risk of many serious diseases. Figs are used as medicine against many diseases. It relieves many problems from obesity to constipation.

Benefits of figs ; A good source of calcium

Figs are considered a good source of calcium. Consuming it with milk removes calcium deficiency in the body. Let us tell you that calcium is essential for bones and teeth. Figs prove to be very beneficial for those whose body is deficient in iron. People suffering from iron deficiency should consume dried figs.

Beneficial for heart health

Eating figs is beneficial for people suffering from heart diseases. Potassium and magnesium present in it reduces the risk of heart diseases. Soak figs in milk overnight and consume that milk and figs in the morning.

Relieves gas and indigestion

If you suffer from stomach gas or indigestion every day, include figs in your diet. The fiber present in it will relieve you from the problem of constipation and help in cleansing the stomach. Let us tell you that figs improve the metabolic rate. It contains an enzyme called fikin which helps in digestion.

અહીંથી વાંચો સંપુર્ણ ગુજરાતી માહિતી રીપોર્ટ

Figs control cholesterol

The anti-oxidants present in figs help in controlling cholesterol in the body. Potassium in it regulates blood pressure. Its consumption reduces the risk of BP.

Read More »

Oct 31, 2022

TET Exam 2022 Preparation Online

 TET Exam 2022 Preparation Online

Testbook’s Super TET Preparation App is here for the best preparation for Uttar Pradesh Super TET Examination. Study for the exam with Testbook Super TET App & surely secure your name for the posts of Principal & Assistant Teacher for various Junior High Schools of Uttar Pradesh.

The Super TET Exam is not considered as difficult as other exams such as UP civil services but requires proper strategy & discipline to crack. Get all the study material required for the Super TET exam on this app & dedicate yourself to exam preparation study.

Testbook is trusted by 1.9+ crore students across the country, making us one of the leading ed-tech platforms in the country with the fastest-growing student base. Download the Super TET Preparation App to get mock tests, study notes, preparation analysis & suggestions & more!

Here are all the features that you will find in the Super TET Preparation App

Latest updates & information about Super TET Exam

Super TET Mock Tests for better practice

Daily Current Affairs & GK for overall preparation.

Super TET Previous Year’s Papers for understanding the examination

Super TET Study Notes created by Testbook Learn for proper syllabus coverage

Why BYJU'S Exam Prep?

•Classroom Program by top faculty

•Recorder & Live Classes

•Unlimited practice questions & quizzes

•Previous year question papers and latest pattern mock tests

•Complete doubt resolution by experienced and expert faculties

•Comprehensive Study Material

•Detailed Performance analysis


Get online GATE coaching for Computer Science, Electrical, Civil, Mechanical, Electronics and Communications Engineering. Get GATE classes from expert faculty & toppers. Find all ESE Civil, ESE Mechanical, ESE Electrical & ESE Electronics study material. BYJU'S Exam Prep is an IES exam preparation app along with BARC, ISRO, HPCL

Testbook’s Super TET Preparation App comes fully equipped with everything needed by a candidate to prepare for the Super TET Examination. Here are the details of every feature you’ll get in the Super TET Preparation App :

Super TET Mock Tests: Get Super TET Mock Tests upon downloading the App & attempt them to test performance, strengths & weaknesses, & improve time management.

Super TET Previous Paper: Get Super TET Previous Year Question Papers in Testbook Super TET App as they are very important for the overall preparation of the exam.

 TET-1 અને TET-2  પરીક્ષાના જુના પેપરોની pdf 

Super TET Study Notes: the Super TET Notes are written in a comprehensible language. They will be of use for candidates in revision, referencing when studying & understanding the topics better.

Exam Information & Blogs: Get all the information about Super TET in the App including the exam pattern, Admit card details, & more upon downloading the Super TET Preparation App.


Exam Notifications: Get all the exam notifications such as the release of admit card, results, change in exam dates etcetera on the Super TET Preparation App.

Daily Current Affairs & Static GK: GK is an important section of the Super TET exam pattern. Get the Super TET Preparation App & read Current Affairs & GK right on your cell phone!

Bilingual: We have aimed to reach a wonder audience by making our Application Bilingual. Get app UI & content in both Hindi & English.

Super TET Notes in Hindi: For the candidates who are more comfortable with the Hindi language, get Super TET Study Notes in Hindi on this mobile application.

The Central Board of Secondary Education will conduct the Central Teacher Eligibility Test (CTET) in CBT (Computer Based Test) This Applicaton is good for Exam Point of view There are so many CTET Previous Year’s Papers available for exam practice, also added CTET PDF Notes in Hindi, you can download CTET Preparation App Now !

Read More »

Oct 29, 2022

લીલી પરિક્રમા / ગિરનાર પરિક્રમા 2022

લીલી પરિક્રમા / ગિરનાર પરિક્રમા: આમ તો આ શબ્દ લોકબોલીમાં ખૂબ લાડથી અને પુરા ભક્તિભાવથી ” પરકમ્મા ” તરીકે બોલવામાં અને ક્યારેક તો લખવામાં પણ આવે છે. આ પરકમ્મા એટલે પરિક્રમા અને એટલે પ્રદક્ષિણા! અને આ શબ્દો જ્યારે યાદ આવે ત્યારે બે ઘટનાઓ જે બચપણથી જ મગજમાં ઘુસી ગઈ છે, તે જ યાદ આવે!

  • એક તો પૃથ્વી પોતાની ધરી પર પરિભ્રમણ કરે છે તે.
  • બીજી વાત ભગવાન ગણેશજી સાથેની છે તે મુજબ; એક વાર કાર્તિકેય અને ગણેશજી વચ્ચે કોઈ બાબતે રકઝક ચાલતી હતી. બંને ગયા માતા પિતા પાસે. પિતા શિવ ભગવાને ઉકેલ લાવવા માટે કહ્યું કે જે સમસ્ત પૃથ્વીની પ્રદક્ષિણા કરીને જે વહેલા ઘરે આવશે તે જીતશે! કાર્તિકેયજી તો પોતાના વાહન મોર પર બેસીને નીકળ્યા પ્રદક્ષિણા કરવા. ગણેશજીએ ચતુરાઈ વાપરી અને પોતાના માતા પિતા એટલે કે ભગવાન શિવજી અને પાર્વતીજીને એક ઊંચા આસને બેસાડી સાત વખત તેઓની પ્રદક્ષિણા કરી અને કહ્યું કે ” માતા પિતા જ બ્રહ્માંડમાં સૌથી મોટું અને વંદનીય સ્થાન ધરાવે છે તેથી પૃથ્વીની પ્રદક્ષિણા કરવા જેટલું જ મહત્વ આ પ્રદક્ષિણાનું છે ” કાર્તિકેયજી પરત આવ્યા ત્યારે ગણેશજી તો હાજર જ હતા! તેઓએ પૃથ્વીની પ્રદક્ષિણા એક વાર નહીં પણ સાત વાર કરી હતી! પ્રદક્ષિણાનો આ સંદર્ભ કાયમ મનમાં દ્રઢ થઈ ચૂક્યો છે.

પરિક્રમા કે પ્રદક્ષિણા કે પરકમ્માનો સાહિત્યિક સંદર્ભે અર્થ

ભગવદ્ગોમંડલ પ્રમાણે પરિક્રમા સંસ્કૃત શબ્દ છે. (૧) કોઈ મંદિર કે તીર્થસ્થાનની ચોતરફ ફરવું તે; પ્રદક્ષિણા; (૨) ચક્કર મારવું તે; આમ-તેમ ફરવું તે. (૩) તીર્થ કે મંદિરની ચોતરફ ફરવા માટે કરવામાં આવેલો માર્ગ: બીજો શબ્દ પણ સંસ્કૃત છે પરિક્રામી – પરિક્રામિન – ચોતરફ ફરતું, પ્રદક્ષિણા કરનારું. ત્રીજો શબ્દ છે; પરિક્રાંતિ – ચોતરફ ફરવું તે; પ્રદક્ષિણા. ચોથો શબ્દ છે; પરિગમ – આસપાસ ફરવું તે; પ્રદક્ષિણા. પાંચમો શબ્દ છે પરિગમન પણ છે.

સાર્થ ગુજરાતી જોડણી કોશ પ્રમાણે;

(૧) પરિકમ્મા – સંસ્કૃત શબ્દ પરિક્રમા છે. પરકમ્મા, પરિક્રમણ, પ્રદક્ષિણા (૨) પરિ શબ્દ એક ઉપસર્ગ છે. ‘ ચારે તરફનું ‘ પરિપૂર્ણ એવો અર્થ બતાવે; જેમ કે; પરિક્રમ, પરિગણના. (૩) પરિક્રમ – પરિક્રમણ , અનુક્રમ. (૪) પરિક્રમણ – પ્રદક્ષિણા, આમ તેમ ફરવું તે, (૫) પરિક્રમા – પરિક્રમ , ચક્રગતિ; (૬) પ્રદક્ષિણા – કોઈપણ વસ્તુ કે વ્યક્તિને / દેવ-દેવીની મૂર્તિને જમણી બાજુ રાખીને તેથી આસપાસ ફરવું તે; પ્રદક્ષિણા કરવી / ફરવી તે ; જેવા વિવિધ અર્થો છે.

પરિક્રમા એ ભારતીય સંસ્કૃતિમાં ધર્મ સાથે જોડાયેલી પ્રવૃત્તિ છે. મંદિરોમાં પણ ફરતે એવી ખાસ જગ્યા રાખવામાં આવે છે કે જ્યાં દર્શનાર્થીઓ પ્રદક્ષિણા કરી શકે છે. આ પ્રવૃતિ હિન્દૂ ધર્મ ઉપરાંત બોદ્ધ અને જૈન ધર્મમાં પણ જોવા મળે છે. મંદિરોમાં પ્રદક્ષિણા અંગે પણ કેટલાક ખાસ રિવાજ કે નિયમો કે માન્યતાઓ પણ છે, જેમ કે ડાબેથી જમણી તરફ જ પરિક્રમા થાય છે. ગણેશજીના મંદિરે ત્રણ જ કરવામાં આવે તો શિવમંદિરે અડધી જ કરવામાં આવે છે! જ્યાંથી અભિષેકનું દૂધ કે જળ બહાર નીકળતા હોય તે સ્થાનને ઓળંગવામાં આવતું નથી. આવા મંદિરો સિવાય નદીઓમાં નર્મદાની પ્રદક્ષિણા તો પર્વતોમાં ગિરનાર, શેત્રુંજય અને વ્રજ વિસ્તારમાં ગોવર્ધનની પ્રદક્ષિણાનું તો અયોધ્યા ખાતે સરયું નદી અને ચિત્રકૂટમાં કામદગીરી અને દક્ષિણ ભારતના તિરુવંમલઈ , ઉજ્જૈનમાં ચોર્યાસી મહાદેવ પરિક્રમાનું ધાર્મિક મહત્વ રહેલું છે. મારા વતન ધ્રાંગધ્રામાં હું નાનો હતો ત્યારે જોયું છે કે શ્રાવણ માસમાં એક ધૂન મંડળ પણ વહેલી સવારે ” હરિ હરિ બોલ , બોલ હરિ બોલ મુકુંદ માધવ કેશવ બોલ ” ની ધૂન સાથે આખા નગરની પ્રદક્ષિણાએ નીકળતી હતી.
ગુજરાતમાં આવેલ ગિરનાર પર્વત પર ચોર્યાસી નાથોના બેસણા છે તેમ માનવામાં આવે છે. ૩૩૮૩ ફૂટની ઊંચાઈ ધરાવતા આ પર્વતનું ઊંચું શિખર ગોરખનાથનું ૩૬૦૦ ફૂટની ઊંચાઈએ હોવાનું કહેવાય છે. આ પર્વતની આસપાસમાં અનેક બીજા નાના મોટા પર્વત અઢાર જેટલા પર્વતોની શૃંખલા છે. બારેમાસ આ સ્થળે પ્રવાસીઓની આવનજાવન રહેતી હોય છે. સૌથી વધુ તો શિવરાત્રીના મેળામાં અને દિવાળી પછી કહેવાતી લીલી પરિક્રમામાં માણસો ઉમટે છે. પર્વતની આજુબાજુમાં ગાઢ જંગલો છે. અનેક અલભ્ય ઔષધ વૃક્ષ ત્યાં ઉપલબ્ધ છે. વન્યજીવ સૃષ્ટિમાં સિંહોનું ગીર અભ્યારણ પણ ત્યાં જ છે.

લીલી પરિક્રમા / ગિરનાર પરિક્રમા વિશે માહિતી

ગિરનાર પર્વતની ફરતે છત્રીસ કિલોમીટર લાંબી લીલી પરિક્રમા યોજાય છે. અહીં ” લીલી ” શબ્દનું ઉમેરણ ખાસ પ્રકૃતિ સંદર્ભ ધરાવે છે. લીલી એટલે હરિયાળી! પ્રતિવર્ષ ચોમાસાની ઋતુ બાદ અહીં પ્રકૃતિ સોળે કલાએ ખીલી ઉઠે છે. પર્વતની ચોપાસ લીલી વનરાજી છવાઈ જાય છે. અનેક સ્થળે પર્વત પરથી આવતા ઝરણાઓ મનમોહક બને છે. ઝાડી-જંગલો લીલી છમ બની જાય છે. કેડીઓ, ધૂળિયા રસ્તાઓ, ઢોળાવો, નદીઓ, નાના નાના પુલો, મંદિરો, ઘટાદાર વૃક્ષો, વેલાઓ, નાની મોટી વન્ય જીવ સૃષ્ટિ, પંખીઓનો કલરવ વિ. થી સમગ્ર પર્યાવરણ પ્રકૃતિમય બની જાય છે. કારતક સુદ અગિયારસથી પૂનમ એટલે કે દેવદિવાળી સુધી આ પરિક્રમા ચાલે છે. જીવનની અનેક સુખ – સુવિધાઓ ત્યાગીને માત્ર કુદરતના ખોળે વિહરવા માનવીઓ સમસ્ત ભારત અને ગુજરાતભરમાંથી ઉમટી પડે છે. આ લીલી પરિક્રમા ક્યારે શરૂ થઈ હશે તેના વિશે કોઈ આધારભૂત પુરાવાઓ મળતા નથી, પરંતુ ૧૯૨૨ માં બગડુના અજાભગતે શરૂ કરી હોવાનું મનાય છે. તો ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ પરિવારનો પણ સંદર્ભ આપવામાં આવી રહ્યો છે. ભારતભરમાંથી અનેક સાધુ સંતો આ પરિક્રમા કરવા આવે છે અને પરિક્રમા માર્ગ પર ધૂણો ધખાવી બેસે છે. ધાર્મિક અને સામાજિક સંસ્થાઓ પણ આ પરિક્રમામાં આવતા ભાવિકો માટે ઉતારા અને ભોજનની વ્યવસ્થા કરે છે. વન વિભાગ, પોલીસ વિભાગ, જિલ્લા વહીવટી તંત્ર, મહા નગર પાલિકા, સાધુ સમાજ અને સામાજિક સંસ્થાઓ મળીને આ પરિક્રમાને નિર્વિઘ્ને પૂર્ણ કરાવવા તનતોડ શ્રમ કરે છે.

(૭) જો આપ ખુદ શારીરિક રીતે સક્ષમ હોય તો જરૂર જણાય ત્યાં વૃદ્ધ કે અસકતો કે બાળકોની સહાય કરો.

(૮) શક્ય હોય તેટલા પ્રમાણે નિર્ધારિત માર્ગે જ પરિક્રમા કરો. જંગલના ઊંડાણમાં જવાનું ટાળો. પ્રતિબંધિત વિસ્તારોમાં ન જ પ્રવેશો.

(૯) રસ્તામાં ફાસ્ટફૂડ વિ. ના પડીકાઓ ન ખરીદો કે ન સાથે રાખો. તેનો કચરો જ્યાં ત્યાં ફેંકવાનું મન થશે જ! કોઈએ ફેંક્યા હોય તો ટોકવાને બદલે ઉઠાવીને રાખેલી કચરા ટોપલીમાં ફેંકો અને પર્યાવરણ જાળવણીમાં મદદરૂપ બનો.

(૧૦) યોગ્ય જગ્યાએ, યોગ્ય પદ્ધતિથી મળ-મૂત્ર ત્યાગ કરો. શક્ય હોય ત્યાં મુકવામાં આવેલા હરતાફરતા સૌચાલયોનો ઉપયોગ કરો. ખાડો ગાળી તેમાં શોચક્રિયા કરી તેના પર માટી/ધૂળ નાખી દો જેનાથી દુર્ગંધ ન ફેલાય.

(૧૧) રાત્રિ સમયે પરિક્રમા કરવાનું ટાળો. વહેલા પુરી કરવાની લ્હાયમાં આવું ન કરશો. સમૂહની સાથે જ રહો. એક બીજાનો સતત સંપર્ક કરતા રહો. ક્યાંક મોબાઈલની કનેન્ક્ટિવિટી ન હોય ત્યારે ધીરજ રાખી સંપર્ક કરો. શક્ય હોય તો પાવર બેંક સાથે જ રાખો કારણ કે ત્યાં કદાચ બેટરી ચાર્જિંગ સેવા ન પણ મળે. જો ખરેખર દુનિયાથી અલિપ્ત થવા માંગતા હોય તો આવા સાધનોનો ઉપયોગ ટાળવો જોઈએ!

૧૨) અજાણ્યા કે માનવ રહિત કે પ્રતિબંધિત વિસ્તાર/ગુફા વિ. માં ન જવું જોઈએ. નિર્જન/અવાવરું રસ્તાઓ/દિશાઓ તરફ ન જ ફરકો તો સારું!

(૧૩) આ પરિક્રમાના માર્ગે વન્ય પ્રાણીઓની પણ અવરજવર રહેતી હોય છે ત્યારે જો આવા પ્રાણીઓ દેખાય તો વનવિભાગને જાણ કરો. હો હા ન કરો. પથ્થર કે કોઈ ચીજો ફેંકી હેરાન કરી ઉશ્કેરશો નહીં. શાંતિથી નિહાળો. તેને યોગ્ય રસ્તો આપો. વનવિભાગ કે પોલીસની સૂચનાઓનું પાલન કરો. કોઈપણ રીતે કરેલું સાહસ જાનલેવા પણ બની શકે છે.

(૧૪) પરિક્રમા માર્ગે જોવા મળતા સાધુ-સંતો કે બાવા-બાબાના દર્શન કરો. આગળ વધો. અંધવિશ્વાસ કે અંધશ્રદ્ધાનો ત્યાગ કરી વ્યાજબી માનવસહજ વર્તન કરો. બધા જ નકલી પણ નથી હોતા.

(૧૫) અફવાઓનું સર્જન ન કરો. ફેલાવો ન કરો. સત્ય ચકાસો. ખંડન કરો. ભાગદોડ ન મચાવશો. મદદરૂપ બનો. એક સાથે ટોળામાં એકઠા ન થશો. ક્યાંક જમીન કે પુલ નબળા હોય તો ધસી પડી શકે છે.

(૧૬) સમુહમાંથી કે પરિવારમાંથી કોઈ વિખુટા ન પડે તે બાબતે કાળજી રાખો. જો આવું બને તો પોલીસ કે હોમગાર્ડ કે તંત્રનો સંપર્ક કરો. આપણી ભાગદોડ ક્યાંક ખોટી અફવાનું સર્જન કરી શકે છે.

(૧૭) ઢોળાવ, ખીણ, નદી / ઝરણા કિનારે , ગુફાઓ, ટેકરીઓ કે અજાણ્યા રસ્તે ” સેલ્ફી ” પાડવાનું ટાળો. તે ખતરનાક બની શકે છે. લપસી જવાથી, પડવાથી , ભાગદોડથી વ્યક્તિગત તો ખરી જ પણ સામુહિક નુકસાની પણ થઈ શકે છે.

(૧૮) સમગ્ર પરિક્રમા માર્ગે પીવાના પાણીની પૂરતી સગવડ સાથે રાખો. પ્લાસ્ટિક બોટલ હોય તો તેને ભરતા રહો. ખાલી થાય ત્યારે જ્યાં ત્યાં ફેંકશો નહીં પણ જંગલ બહાર નીકળી યોગ્ય જગ્યાએ નિકાલ કરો.

(૧૯) આ પરિક્રમામાં ભારતભરમાંથી યાત્રિકો આવતા હોવાથી કોઈ અન્યભાષી યાત્રિકો હોય તો યોગ્ય માર્ગદર્શન આપો. ગેરમાર્ગે ન દોરશો. અનેક વિદેશીઓ પણ આ પરિક્રમાના અભ્યાસ હેતુથી આવતા હોય છે ત્યારે તેઓની સાથે જરૂર મુલાકાત કરો, તસ્વીરો ખેંચો પણ હેરાન-પરેશાન ન કરશો. તેઓ રાજ્યની કે દેશની ખરાબ છાપ લઈને પરત ફરશે અને તે આપણને શોભાસ્પદ ન જ હોય શકે!

(૨૦) અજાણી / શંકાસ્પદ વ્યક્તિઓ પાસેથી ભભૂત/પ્રસાદ વિ. લેવાનું ટાળો. કોઈ શંકાસ્પદ હિલચાલ જણાય તો તંત્રને જાણ કરો. ઉતાવાળીયા કોઈ પગલાં ભરવા જોઈએ નહીં. આવા સમયે જ અફવાઓ સર્જાતી હોય છે.

(૨૧) જેઓને હૃદયની કે શ્વાસની બીમારી હોય તેઓએ આ પરિક્રમામાં જોડાવું ટાળવું જોઈએ અથવા યોગ્ય સાધનો-દવા સાથે રાખવા જોઈએ. થોડી ઊંચાઈ પણ છે અને સપાટ રસ્તાઓની મુશ્કેલીઓ હોય દર વર્ષે આવા દર્દીઓના મૃત્યુના બનાવો બનતા હોય છે.

(૨૨) કોઈ કટોકટીની સ્થિતિમાં જતા આવતા એમ્બ્યુલન્સ જેવા વાહનોને યોગ્ય રસ્તો આપવો જોઈએ જેથી કોઈ બીમાર કે અકસ્માતનો ભોગ બનેલને તાત્કાલિક સારવાર મળી શકે.

(૨૩) ક્યાંક ધૂળ ઊડતી હોય ત્યારે શ્વાસની તકલીફ પડે તો દરેક પાસે યોગ્ય માસ્ક પણ હોવા જરૂરી બને છે.

(૨૪) જ્યાં ભોજન, આરામ કે બેઠકની વ્યવસ્થા હોય ત્યાં અવ્યવસ્થા ન સર્જાય તેનું ધ્યાન રાખીએ. ભોજનનો બગાડ ન કરીએ. જરૂર પૂરતું જ લઈએ. જમાડનાર સંસ્થા કે મંડળો ના જ નથી કહેવાના પણ બગાડ ન કરવો એ આપણો વિવેક છે.

(૨૫) પોલીસ, હોમગાર્ડ, વનકર્મીઓ, તંત્રના કર્મચારીઓ, આરોગ્યકર્મીઓ, પરિવહન કર્મચારીઓ, સાધુ સમાજ, સેવાભાવી સંસ્થાઓ, સ્વયંસેવકો વિ. દ્વારા આપવામાં આવતી સૂચનાઓનું યોગ્ય પાલન કરી વ્યવસ્થા જાળવવામાં શક્યતઃ મદદરૂપ બનશો

આવો, આપણે સૌ લીલી પરિક્રમાના ભક્તિ , પ્રકૃતિ અને પુણ્ય સ્વરૂપનું ભાથું મેળવીએ, ગૌરવ જાળવીએ, સલામત રહીએ, ક્ષેત્રને સલામત રાખીએ, સંસ્કૃતિનું મર્યાદામય જતન કરીએ, આયોજકોને યોગ્ય સહકાર આપીએ, કાયમી શ્રેષ્ઠ યાદગારીઓ સાથે રાખીને પરિક્રમા પૂર્ણ કરીએ અને ફરીવાર પણ આવવાનું મન થાય તેવું કૈક કરીએ. આપણો ઈરાદો ધાર્મિક ન હોય તો ચાલી શકે પણ આ પરિક્રમા એ કોઈ મોજમજાનું સ્થળ નથી પણ પ્રકૃતિદર્શનનો એક અનેરો લ્હાવો પણ છે તેથી યોગ્ય રીતે આ પરિક્રમા પૂર્ણ કરવી જોઈએ.

Read More »

Highlight Of Last Week

Labels ok